Lodzkie House

Summary

Projekt Gov4Water koncentruje się na wzmacnianiu zarządzania wodą oraz dostosowaniu planowania zasobów wodnych do wyzwań klimatycznych i przyszłych potrzeb regionów. Jego istotą jest wymiana doświadczeń między europejskimi partnerami, identyfikowanie dobrych praktyk oraz poszukiwanie sposobów ich wykorzystania w regionalnych politykach publicznych.

[ENGLISH VERSION]

W dniach 20–22 maja 2026 r. województwo łódzkie było gospodarzem 4. wizyty studyjnej, seminarium międzynarodowego oraz działania pn. „wymiana personelu” realizowanych w ramach projektu Gov4Water – Smart, Efficient and Adaptive Water Resource Management, współfinansowanego z programu Interreg Europe. W wydarzeniu uczestniczyli partnerzy projektu oraz interesariusze regionalni zaangażowani w tematykę zrównoważonego gospodarowania zasobami wodnymi, adaptacji do zmian klimatu, retencji, błękitno-zielonej infrastruktury oraz wdrażania rozwiązań opartych na naturze. Program obejmował wizyty terenowe, prezentacje dobrych praktyk, dyskusje projektowe oraz wymianę doświadczeń pomiędzy partnerami.

Wizyta studyjna – od infrastruktury komunalnej po rozwiązania oparte na naturze

Pierwszy dzień wydarzenia miał charakter wizyty studyjnej i pozwolił uczestnikom zapoznać się z różnymi wymiarami gospodarowania wodą: od dużej infrastruktury technicznej, przez rozwiązania badawcze i demonstracyjne, po przykłady nature-based solutions wdrażane w zlewni Pilicy oraz w przestrzeni miejskiej Łodzi.

Wizyta rozpoczęła się w Grupowej Oczyszczalni Ścieków Łódzkiej Aglomeracji Miejskiej, gdzie uczestnicy poznali funkcjonowanie jednego z kluczowych elementów infrastruktury wodno-kanalizacyjnej regionu. Oczyszczalnia, położona na południowo-zachodniej granicy Łodzi, na prawym brzegu rzeki Ner, oczyszcza ścieki z Łodzi, Pabianic i Konstantynowa Łódzkiego oraz z gmin Ksawerów i Nowosolna. Ścieki trafiające do oczyszczalni poddawane są najpierw oczyszczaniu mechanicznemu, a następnie biologicznemu.

Podczas wizyty omówiono procesy technologiczne, organizację pracy oczyszczalni, znaczenie monitoringu parametrów oczyszczania oraz rolę tego typu infrastruktury w ochronie środowiska wodnego. Uczestnicy mieli okazję zobaczyć, jak w praktyce funkcjonuje system, który łączy wymiar techniczny, środowiskowy i organizacyjny. Był to ważny punkt programu, pokazujący, że skuteczna gospodarka wodna w regionie wymaga zarówno inwestycji w infrastrukturę, jak i stałego nadzoru nad jej funkcjonowaniem.

Kolejnym punktem wizyty był Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego, gdzie uczestnicy odwiedzili ogród eksperymentalny oraz zapoznali się z działaniami prowadzonymi w ramach projektu SPRINGINESS – Water4All. Projekt dotyczy zarządzania spływem wód deszczowych na obszarach miejskich w celu przeciwdziałania ekstremalnym zjawiskom hydroklimatycznym. Jego założenia obejmują rozwój i demonstrację błękitno-zielonej infrastruktury jako narzędzia ograniczania skutków zmian klimatu w miastach.

Wizyta na Uniwersytecie Łódzkim pokazała znaczenie badań naukowych i rozwiązań eksperymentalnych dla praktyki miejskiej. Szczególną uwagę poświęcono możliwościom wykorzystania roślinności, mikroorganizmów i materiałów filtrujących do poprawy jakości wód opadowych, zwiększania retencji oraz wspierania lokalnej odporności miast na zjawiska takie jak intensywne opady, susze i przegrzewanie się przestrzeni zurbanizowanych.

Następnie uczestnicy udali się nad Pilicę, gdzie zaprezentowano przykłady rozwiązań opartych na naturze wdrażanych w zlewni rzeki. Szczególne znaczenie miała wizyta w Barkowicach, na obszarze demonstracyjnym związanym z projektem LIFE+ EKOROB. Projekt EKOROB był ukierunkowany na ograniczanie zanieczyszczeń obszarowych w dorzeczu Pilicy z wykorzystaniem efektywnych kosztowo biotechnologii ekohydrologicznych. W Barkowicach uczestnicy zapoznali się z roślinną strefą buforową wzmocnioną ścianą denitryfikacyjną, służącą ograniczaniu zanieczyszczeń azotanowych dopływających do wód.

Do części studyjnej merytorycznie przyporządkowano również prezentację Wydziału Kształtowania Środowiska Urzędu Miasta Łodzi dotyczącą rzeki Lamus w Łodzi. Choć punkt ten został ujęty w agendzie w trzecim dniu wydarzenia, jego charakter odpowiadał tematyce wizyty studyjnej, ponieważ dotyczył miejskiej renaturyzacji i przywracania wody do przestrzeni publicznej.

Rzeka Lamus jest przykładem cieku miejskiego, który przez lata funkcjonował jako element ukrytej infrastruktury miasta. Projekt realizowany w Parku im. Kilińskiego zakłada przywrócenie fragmentu rzeki na powierzchnię oraz stworzenie nowej przestrzeni rekreacyjnej i edukacyjnej. W ramach działań przewidziano m.in. odtworzenie koryta, uporządkowanie zieleni, wprowadzenie roślinności nadwodnej oraz elementów małej architektury.

Przykład Lamusa pokazał, że miejskie cieki wodne mogą stać się ważnym elementem adaptacji do zmian klimatu, poprawy jakości przestrzeni publicznej i budowania świadomości mieszkańców w zakresie roli wody w mieście. Był to również dobry kontrapunkt dla wcześniejszych punktów programu: po wizycie w dużej oczyszczalni i prezentacji rozwiązań zlewniowych uczestnicy mogli zobaczyć, jak problematyka wody przekłada się na konkretną przestrzeń miejską i działania rewitalizacyjne.

Seminarium międzynarodowe i posiedzenie Komitetu Sterującego

Drugi dzień wydarzenia poświęcono seminarium międzynarodowemu oraz spotkaniu projektowemu. Partnerzy przedstawili postępy w realizacji działań, omówili dobre praktyki oraz możliwości ich transferu do instrumentów polityki publicznej. Ważnym elementem spotkania była dyskusja nad działaniami planowanymi w kolejnym semestrze, kwestiami administracyjnymi i finansowymi, walidacją rezultatów oraz komunikacją projektu.

Seminarium stworzyło przestrzeń do zestawienia doświadczeń zdobytych podczas wizyt terenowych z szerszą perspektywą polityk regionalnych. Dyskutowano o tym, w jaki sposób dobre praktyki — zarówno technologiczne, jak i organizacyjne — mogą inspirować zmiany w podejściu do zarządzania wodą, adaptacji do zmian klimatu oraz planowania inwestycji w infrastrukturę wodną i błękitno-zieloną.

Istotnym punktem programu była prezentacja firmy Ecol-Unicon pt. „Water protection and treatment technologies”, poświęcona technologiom ochrony i oczyszczania wód. Prezentacja ta pełniła rolę merytorycznego wprowadzenia do kolejnego dnia wydarzenia. Uczestnicy najpierw poznali założenia i przykłady rozwiązań technologicznych, a następnie — podczas wymiany personelu — mogli zobaczyć ich praktyczne wdrożenie w terenie, tj. podczyszczalnię wód deszczowych przy ul. Liściastej w Łodzi, wykonaną przez Ecol-Unicon dla Miasta Łodzi w ramach projektu „Odwodnienie Miasta Łodzi”.

Dzięki temu seminarium nie miało wyłącznie charakteru prezentacyjnego, lecz zostało bezpośrednio powiązane z wizytą terenową. Taki układ programu pozwolił uczestnikom prześledzić pełną ścieżkę: od omówienia technologii i założeń projektowych, przez dyskusję o ich zastosowaniu, aż po prezentację konkretnego miejskiego wdrożenia.

Wymiana personelu – praktyczne wdrożenia i współpraca instytucjonalna

Trzeciego dnia odbyło się działanie pn. „wymiana personelu”, którego celem była pogłębiona wymiana wiedzy między uczestnikami zainteresowanymi wybranymi aspektami gospodarki wodnej. Program rozpoczął się od wizyty terenowej w rejonie ul. Liściastej i doliny rzeki Sokołówki, gdzie przedstawiciele Wydziału Gospodarki Komunalnej Urzędu Miasta Łodzi zaprezentowali wieloletnie działania miasta związane z rewitalizacją, ochroną i przyrodniczym zagospodarowaniem terenów położonych wzdłuż Sokołówki.

Prezentacja terenowa pozwoliła uczestnikom poznać szerszy kontekst działań prowadzonych w tej części Łodzi. Sokołówka jest przykładem miejskiej rzeki, której dolina od wielu lat stanowi przestrzeń wdrażania rozwiązań łączących gospodarkę wodami opadowymi, retencję, poprawę jakości wód, rozwój terenów zieleni oraz funkcje rekreacyjne. Działania realizowane w tym obszarze pokazują, że rewitalizacja miejskich cieków wodnych nie polega wyłącznie na poprawie estetyki przestrzeni. Jest to również element adaptacji miasta do zmian klimatu, ograniczania skutków intensywnych opadów, wzmacniania lokalnej retencji oraz przywracania mieszkańcom dostępu do wartościowych terenów przyrodniczych.

W trakcie wizyty omówiono znaczenie doliny Sokołówki jako elementu błękitno-zielonej infrastruktury Łodzi. Uczestnicy mogli zobaczyć, jak działania prowadzone wzdłuż rzeki wpisują się w szerszą koncepcję miasta bardziej odpornego na zmiany klimatu — miasta, które nie traktuje wody wyłącznie jako problemu technicznego do szybkiego odprowadzenia, ale jako zasób wymagający zatrzymania, oczyszczenia i włączenia w strukturę przestrzeni publicznej. W tym sensie Sokołówka stanowi przykład przechodzenia od klasycznego, kanalizacyjnego podejścia do wód opadowych w kierunku rozwiązań bardziej zintegrowanych, przyrodniczych i społecznie użytecznych.

Ważnym elementem tej części programu była również prezentacja podczyszczalni wód deszczowych przy ul. Liściastej, wykonanej przez firmę Ecol-Unicon dla Miasta Łodzi w ramach projektu „Odwodnienie Miasta Łodzi”. Obiekt jest bezpośrednio powiązany z ochroną jakości wód Sokołówki, ponieważ służy podczyszczaniu wód opadowych i roztopowych przed ich odprowadzeniem do odbiornika. Nie był to więc odrębny, techniczny punkt programu, lecz element szerszej opowieści o rewitalizacji miejskiej rzeki, poprawie jakości wód oraz zarządzaniu deszczówką w zurbanizowanej przestrzeni.

 

Wizyta przy ul. Liściastej była jednocześnie praktycznym rozwinięciem prezentacji firmy Ecol-Unicon przedstawionej dzień wcześniej podczas seminarium międzynarodowego. Uczestnicy mogli najpierw poznać założenia technologiczne dotyczące ochrony i oczyszczania wód, a następnie zobaczyć konkretne wdrożenie funkcjonujące w terenie. Takie połączenie części seminaryjnej i terenowej dobrze pokazało, w jaki sposób rozwiązania inżynieryjne mogą uzupełniać działania rewitalizacyjne oraz wspierać poprawę stanu środowiska wodnego.

Podczyszczalnia przy ul. Liściastej stanowi przykład infrastruktury, która nie jest oderwanym obiektem technicznym, ale częścią szerszego systemu gospodarowania wodą w mieście. Jej funkcją jest nie tylko ograniczanie zanieczyszczeń trafiających do rzeki, lecz także wspieranie bezpieczeństwa ekologicznego, poprawa funkcjonowania systemu odwodnienia oraz wzmacnianie działań związanych z ochroną i rewitalizacją doliny Sokołówki. Ten punkt programu był szczególnie istotny, ponieważ pozwolił uczestnikom zobaczyć, jak miejskie inwestycje w infrastrukturę odwodnieniową mogą być powiązane z celami środowiskowymi, adaptacyjnymi i społecznymi.

Kolejnym elementem wymiany personelu była prezentacja dotycząca Lokalnych Partnerstw ds. Wody, która odbyła się w Europejskim Regionalnym Centrum Ekohydrologii PAN w Łodzi i została przedstawiona przez przedstawiciela Łódzkiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego z siedzibą w Bratoszewicach. Omówiono model współpracy między lokalnymi społecznościami, rolnikami, spółkami wodnymi, samorządami, instytucjami odpowiedzialnymi za gospodarkę wodną oraz ekspertami. Lokalne Partnerstwa ds. Wody służą wzmacnianiu współpracy i sieciowaniu podmiotów zaangażowanych w zarządzanie wodą, zwłaszcza na obszarach wiejskich.

W kontekście Gov4Water Lokalne Partnerstwa ds. Wody są istotne nie tylko jako instrument organizacyjny, lecz także jako przykład budowania współodpowiedzialności za lokalne zasoby wodne. Pokazują, że skuteczne zarządzanie wodą nie zależy wyłącznie od infrastruktury, ale również od jakości współpracy między instytucjami i użytkownikami wody. W tym sensie LPW dobrze uzupełniały wcześniejsze punkty programu poświęcone rozwiązaniom technicznym i przyrodniczym, pokazując społeczno-instytucjonalny wymiar gospodarowania wodą.

 

Ostatnim blokiem była prezentacja rozwiązań biofiltracyjnych rozwijanych przez Europejskie Regionalne Centrum Ekohydrologii PAN. Uczestnicy zapoznali się z podejściem opartym na wykorzystaniu procesów biologicznych i ekologicznych do poprawy jakości wód oraz ochrony zasobów wodnych. Rozwiązania biofiltracyjne pokazują, że technologie bliskie naturze mogą stanowić skuteczne uzupełnienie klasycznej infrastruktury technicznej, szczególnie tam, gdzie istotne jest ograniczanie zanieczyszczeń, zwiększanie retencji i wspieranie procesów samooczyszczania ekosystemów wodnych.

Trzeci dzień spotkania pokazał więc kilka uzupełniających się skal gospodarowania wodą: skalę miejską, reprezentowaną przez dolinę Sokołówki i podczyszczalnię przy ul. Liściastej; skalę organizacyjną, związaną z Lokalnymi Partnerstwami ds. Wody; oraz skalę badawczo-wdrożeniową, prezentowaną przez rozwiązania biofiltracyjne ERCE PAN. Dzięki temu wymiana personelu miała nie tylko charakter techniczny, ale również strategiczny — pozwoliła uczestnikom zobaczyć, jak infrastruktura, przyroda, administracja i współpraca lokalna mogą wspólnie tworzyć bardziej odporny system zarządzania wodą.

Znaczenie wydarzenia

Wizyta studyjna, seminarium międzynarodowe oraz wymiana personelu pokazały, że skuteczne zarządzanie wodą wymaga łączenia różnych perspektyw: infrastrukturalnej, przyrodniczej, naukowej, administracyjnej i społecznej. Uczestnicy mogli zobaczyć zarówno duże obiekty komunalne, jak i rozwiązania oparte na naturze, przykłady renaturyzacji miejskiej, systemy retencji i podczyszczania wód opadowych oraz modele współpracy instytucjonalnej.

Wydarzenie w województwie łódzkim potwierdziło, że region dysponuje przykładami dobrych praktyk, które mogą być interesujące dla partnerów europejskich. Należą do nich m.in. gospodarka ściekowa i deszczowa, miejskie inwestycje w błękitno-zieloną infrastrukturę, działania ekohydrologiczne w zlewni Pilicy, renaturyzacja miejskich cieków wodnych oraz współpraca lokalnych podmiotów na rzecz lepszego zarządzania zasobami wodnymi.

Szczególnie wartościowe było powiązanie części seminaryjnej z praktycznymi wizytami terenowymi. Dobrym przykładem była prezentacja Ecol-Unicon podczas seminarium oraz następująca po niej wizyta w podczyszczalni wód deszczowych przy ul. Liściastej. Dzięki temu uczestnicy mogli najpierw poznać założenia technologiczne, a następnie zobaczyć ich konkretne wdrożenie wykonane dla Miasta Łodzi w ramach projektu „Odwodnienie Miasta Łodzi”.

Całość wydarzenia przyczyniła się do wzmocnienia współpracy między partnerami Gov4Water oraz do lepszego zrozumienia, w jaki sposób dobre praktyki mogą być wykorzystywane w różnych warunkach regionalnych. Spotkanie w Łódzkiem było również okazją do pokazania, że woda w polityce regionalnej nie jest wyłącznie kwestią infrastruktury. To także temat jakości życia, odporności miast i obszarów wiejskich, ochrony przyrody, współpracy instytucjonalnej i planowania rozwoju w warunkach zmieniającego się klimatu.